شاعیر: شێرکۆ بێکەس (١٩٤٠-٢٠١٣)
زمان: کوردیی ناوەندی
کێش: شیعری نوێی ئازاد
«دەربەندی پەپوولە/II (بەشی ١)» خوێندنەوەی: «شێرکۆ بێکەس»
«دەربەندی پەپوولە/II (بەشی ٢)» خوێندنەوەی: «شێرکۆ بێکەس»
II

بە تیری عەشقی بەرد
زامدارە و گرفتار
ئەم مێژووە عاشقەم.
بۆ خاتری چاوی بەرد
ھەموو جار خۆرنشین ئەپۆشێ و
بە کەوڵی سوورەوە
ئەگاتە بەردەمی قاپیی مەرگ.

لە خێڵی ئاوەوە پشتاوپشت
زاووزێی ئەم نەوەی ڕووبارە و چەمانە
ھاتوون و تا سەر من، تا ئیستەیش
تینوویەتی سەرچاوەی عەشقیانە.
ئەز چیتان بۆ باس کەم؟
کام خوێنتان بۆ باس کەم؟
کام ئاختان نیشان دەم؟
لە کوێوە بێمە ناو زریکە و قیژەوە؟
لەڕیزی وەریندا لە پێشدا چ ڕەنگێ پێش بخەم؟
لەم چرای دەنگانە لە پێشدا چ دەنگێ ھەڵبکەم؟

درێژە دووکەڵی ئەم بێشە غەمناکە
وەک بەژنی نەخشەکەم.
درێژە فرمێسکی ئەم شاخ و داخانە
لە دیجلە و فوراتیش درێژتر.
درێژە کڕووزەی پەلکە گیا
تا چاوی برینم بڕ ئەکا.
درێژە ھاواری کۆڵان و شەقامی ئەم لەشە
تا لای خوا.
درێژە ئازاری ئەلفوبێم
لێرەوە ھەتاکوو لای خانی.
درێژە، درێژە، درێژە.. غەریبیم
لە ھێڵی ئاسنی ئەوروپا درێژتر.
نازانم ئەز چیتان بۆ باس کەم؟
نازانم ئەزچیتان
نازانم ئەز
نازانم
نا.

وا دیسان خەنجەرە و بە «با»وە ئەبارێ.
ڕەھێڵەی نەشتەرە.
شادەمار لە ملی ئەم کێوە زلەدا
کون بووەو خوێن لەبەر
ئەشکەوتی برینی بەرد ئەڕوا.
وا دیسان چەقۆیە و بە «با»وە ئەبارێ
«با» سەرم ئەبات و
گیانیشم بە دوایدا ئەگەڕێ.
-پێویست بوو، شاخ بێتە، دەشتایی گیانتەوە.
پێویست بوو کڵاوی ھەوری ئەو لە سەر کەیت.
ئەبوایە تانوپۆی پەنجەی تۆ و لاسکی گژوگیا و
فەقیانەی دایکت و تەنافی سێدارە تێک ئاڵێن.
پێویست بوو بە قەڵەم سەنگەریش لە شیعرا ھەڵکەنی.
ئەبوایە خوێ و برین وەک عەشقی وەلی و شەم،
وەک سەری مەسیح و تاجی دڕک، پێکەوە ڕابێنی.
پێویست بوو ئەو کاتەی شڵپەی خوێن لە ڕۆخی
لەشەوە، ئەگەیشتە گوێی مێژوو، لەو زەریا
سوورەدا، ئەبوایە چارۆگەی بەلەمی دەنگی خۆت
ھەڵبکەی. چی ئەکەی؟ ئەو کاتەی کە مردن
سەربازی دەوڵەت بێ و تۆیش لە کێو، درەختی
قەڵەم بی؟ چی ئەکەی ئەو وەختەی کە شانۆت
پەنگربێ و گوێگرت تفەنگ بێ؟
- ھەر ئەبوو، وا بکەی، ھۆنراوە
بە نووکی بڵێسە بنووسی و
دۆزەخیش بۆ ترس و بێدەنگیت دابخەی!
- بەردەوام ھەر تەورە و بە «با»وە ئەبارێ.
بەردەوام لافاوی شمشێرە و ھێرشی بیابان.

***
- ئەمە پرچی بەجێماوی قەسیدەیە؟

یان کاکۆڵی خەونی گوندێ؟
ئەمە ئاوێنەی شکاوی ھەتاوێکە
یان ھی کچێ؟
ئەی ئەم ڕووبارە کوژراوە
یاری دەشت بوو یان ھی کوڕێ؟
ئەی ئەم قیژە ھەڵوەریوە
قیژەی دایکمە یان درەختێ؟
ئەی ئەمەیان گۆی مەمکە یان دەنکە گێلاس؟
ئەمە پشیلەی سووتاوە یان ساواکەم؟
ئەی ئەمەیان سەری باوکمە یان گوڵبێنەی تەندوورەکە؟
ئەمانە باڵی وەریوی پەرییەکانن یان کۆترەکان؟
ئەی ئەمانە گلێنەمن یان دەنکە زەیتوون و ترێ؟
نازانم ئەز چۆنیان لە یەکتر جیاوە کەم؟
نازانم ئەز چۆنیان لە یەکتر
نازانم ئەز چۆنیان..
نازانم ئەز..
نازانم..
نا..

***
- وا مێژوو جۆلانەی شەھیدە.

ھەموو شەو بە ھێشوو «مانگ»ی سەوز
لە بەفری ناو سەرتا ھەڵدێن و
لە پڕیش لەو دیوی گوڵاڵەی خەونەوە
ون ئەبن.
ون ئەبن بۆ ئەوەی بێنەوە
وێڵ ئەبن بۆ ئەوەی بگەنە دڵی خوا و
لەوێدا بڕوێن و بشنەوێن.

-ھەموو ڕۆژ چاوێکم ئەکشێ.
ھەموو ڕۆژ دەستێکم کۆچ ئەکا و جێم دێڵێ.
ھەموو شەو من عەردی خەمێکی بەیارم و
ڕۆژانەیش تینوویەتیی شەھیدێ ئەمکێڵێ.

ھاتووم «با» فێرم کات،
چۆن ڕووبارڕاژەنم.
ھاتووم بەرد فێرم کات
لەسەر ئەو چۆن بڕوێم.
ھاتووم ڕەگ فێرم کات
لە کوێوە بگەمە دڵی خاک.
ھاتووم گوڵ فێرم کات
شیعر چۆن جوان ئەبێ.
ھاتووم مەل فێرم کات
تەماشام چۆن بفڕێ؟
من ھاتووم بۆ ئەوەی ئەم ئاگرە گەورەیەی
ئەوینی نیشتمان تێم بەربێ.
من لێرە، لەناو ئەم، ئەوینە چڕەدا
دڵنیام وەک ڕاستی.
من لێرە، لەناو ئەم، دەربەندی دووکەڵ و ترسەدا
ئاسوودەم وەک سەمای ئازادی.

ھەموو جار بێ ئەوەی لە دەرگای وشەم بات
ھەورێ دێ
خۆی ئەکا بە ژوورما و گۆرانیی قژ تەڕم بۆ دێنێ
بێ ژوان
بەبێ پرس
ھەموو ڕۆژ
شەپۆلێ، دووان و سیان،
بە ھەگبەی پرشنگ و گوڵەوە
ئەگەنە سێبەری بەرگێلەم
ناڕۆن تا من نەکەن بە مێرگی ھۆنراوە و
بە گۆمی ئەستێرەیش، ژوورەکەم.
دار بەڕوو دێ بۆ لام
ڕەگی خۆی ئەبەستێ بەڕەگی قاچمەوە.
گابەرد دێ و ھێزی خۆی
بەدیاری بۆ پشتم ئەھێنێ.
لووتکە دێ و باڵای خۆی
ئەخاتە سەر باڵام.
ئاشنامن فرمێسکە پایزەی غەریبان
ئەوانیش بە سواری کزەبای
ئێواران دێن بۆ لام.

لێرەم و بای خەونم
زەمانێ تۆو ئەکات
کە ھێشتا زەمینی لەدایک نەبووە.
لێرەم و ڕوانینم
کەناری دواڕۆژێ سەوز ئەکات
کە ھێشتا بارانی لەدایک نەبووە.
ئەم خەونە
پەنجەرەی ئایندەی مێژووە.
من چاوم:
پێش تیشکی ئەمڕۆکە و
بیستنم:
پێش دەنگی ئیستاکە کەوتووە.
دۆزەخی ئەندێشەم
گوڵی وای تیا ئەڕوێ
کە ھێشتا ئەم عەردە
بە چاوان نەیدیوە.
من دیدەی پێغەمبەر
ئەوەتا لە دیدەی ھەڵبەستما
ھەر بۆیە نەھێنیی دڵی خوا و
گەردوونم بینیوە!
-شاخ لە شاخێتی ئەکەوێ
ئەگەر ڕەنگێک دابینی کا و
یان بە زریانێک بسرەوێ.
ئاو لە ئاوێتی ئەکەوێ
گەر گێژەنێ دابینی کا و
یان بە گەرداوێک بسرەوێ.
دار لە دارێتی ئەکەوێ
ئەگەر وەرزێ دابینی کا و
یان بە بارانێک بسرەوێ
من ئەو ھەڵبەستەم خۆش ئەوێ
نە قۆناغێک
نە سنوورێک
نە جێگەیەک
خەونەکانی دابین نەکا و
ئازاریشی قەت نەسرەوێ!

- ئەی «شاخ»م!
ئەی پەندی بەردینی پێشینان!
ئەی ملی پڵنگی بە خوێنم خەت خەت و
بە عیشقم داگیرساو!
داستانی سروشتی ھەموو کات
بەرامبەر ژوورەکەم خرۆشاو.
لێرەم و ئەمەوێ وەک ڕکت
تێکەڵی بناری مێژووت و ناو ھەستی جۆشخواردووی
بەندەن و بەردت بم.
لێرەم و ئەمەوێ وەکوو «با»ی یاخی بووت
بمخەیتە سەرشانی ڕەوەزت و، وەک پەلکی
درەختی ھیوایشت بمدەیتە دەست ھەتاو!
قوتابیی ئاسۆتم
ھەمیشە خوێندنەوەی فەرھەنگی
گژوگیای سینەی تۆم
کردووە بەڕێگا بۆ چاوم.
ئەشکەوتت بە ژووری خوێندنی کێویم و
لووتکەیشت بە وانە و مامۆستام.
ئەمجارە من لەبەر نەینووکی ئاگرت و دیواری دووکەڵتا
زێی زریان ئەنووسم نەک شیعر
ئەمجارە من لەبەر ڕەھێڵەی ئەستێرەی کوژراو و
باڕێزەی پشکۆتا
مەرگی سوور بە خوێنی گابەرد و کاوانت ئەنووسم
نەک چیرۆک.
ئەم وەرزە من سەرم کارێزی مەراقی
چەند سەدەی گیراوە و ئەتەقێ.
گەردنم فوارەیە، فوارەی «با»ی ڕەنگاوڕەنگ
فوارەی خۆڵ، فوارەی نوێی زایەڵە
ھی زوڵمی شەیتان و فریشتە و فوارەیەک
بە بەرزیی باڵای خوایش
لووزەوی ھاواری ھەڵبچێ!
ھەر لێرەم. دەمێک بوو ئەو گوندە
تا پشت مل قوڕاوی و کوڵنجە شڕانە،
ئەو خەمە دەست و پل زبرانەی وڵاتم
بازۆڵەی ئازادی و بۆ ھەزار، ھەزاران
سروودی ڕاکردووی شەقامی شارانم لانکە بوون.
دەمێک بوو چۆڕچووڕەی ئارەقی لاملی
گەنم و جۆی ماندوویان
بۆ ڕێچکە ئەستێرەی سەر ھەوراز، دەوران دەور،
بۆ ڕەوە برینی خۆ خۆریش، ئەوان ھەر
نیگایان پلووسکی بەفراوی کاوان و
ئارامییان کاسە دۆی ئەوینی سەر ڕێ بوو.
دەوران دەور، دەمێک بوو، ئەوانە ھەر ھەڵمی
گوڵاوی ڕەنج بوون و ژەم بە ژەم:
لە گونکی ھەژاریی خۆیانیان بۆ کردین بە نان و
لە شەوی کون کونیی خۆیانیان پیاداین و
بە ڕیزە درەختی باڵایان سێبەریان بۆ کردین.
ئەو گوندە دەم و چاو خۆڵاوی و پێپەتی و ڕووتانە
باوەشیان کادان بوو
قسەیان باسووق و
منداڵیان ڕێواس و
گەورەیان پەل و پۆی دار شاتووی ناو دێ بوون.
دەوران دەور
ئەوانە ھەر پڕمەی ئێستری سەر پلەی
ژێر باری تفەنگی ئێمە بوون.
دەوران دەور
ئەوان ھەر ھێلکە بوون، کەشک بوون.
پێواز بوون بۆ ژیان
ئەوان ھەر خڕخاڵ و بازن بوون بۆ شیعر و
چیرۆک بوون بۆ کوانووی نیشتمان!

***
دەریاچەی ڕۆژگاری سەردەمێ

وەک سەرمان لیخن بوو.
سیاسەت: گایەکی بەلەسەی چاو سووری تووڕە بوو
ھەموومان –مێژوو-مان بە کەللە و قۆچیەوە بەستبوو.
زریکەی کەروێشکی شیعرمان لە بێشەی تفەنگدا
وەک خوێنمان لە چڕیی تاوان و تۆڵەدا ون ئەبوو.
ڕێگەکان ھەر خۆیان
پردی سەر خۆیان و
قۆناغی بەردەمیان سەربڕی!
سەرچاوە:
ڕووباری
خۆی ڕاوکرد.
دارستان:
داری خۆی
بە پەنگ کرد!
دیواری نەفرەت بووین لە کینەی خم خۆرکدا
ڕۆ ئەچووین
گوڵ گوڵی ئەکوشت و
شاخ شاخی ئەکوشت و
ھەموویشمان لەوێ بووین!
- لە بیرتە؟ ئەو ساڵە نەزۆکە
بە بزنەڕێیەکی بێ ئاوی نیوەڕۆی ھاویندا ئەڕۆیشتی
تفەنگی سەرشانت سێبەری تینوویەتی و
تابووتی مەرگێکی گەڕۆک بوو.
بۆ ئێوە، بۆ ئەوان، ھەمووشت تارماییی
ترسێکی ھەمیشە ئامادەی درێژ و بەرین بوو.
داروبەرد، ئاژەڵ و باڵدار و ھەتاکوو
بریسکەی چاوانی پشیلەیش لە شەودا، بۆ ھەموو،
نیشانەی بانگدانی مردن و نێو فاقەی کەمین بوو.
بەشاخی ماندوودا داگەڕای.

چوویتە ناو برینی گوندەوە.
ئەو، کە ھات دارھەرمێی سەرتاپا ڕەشپۆش بوو.
ئەو، بۆنی مەرگێکی زۆر تازەی لێ ئەھات.
ژنێ بوو لە مێژووی زامداری شاخ ئەچوو.
ئەو، سەری مێردەکەی لە سنگیا نیشاندای
ئەو، شیری گریاوی ساواکەی بۆ ھێنای
پێی وتی:
- بۆ ھاتووی؟
چی ماوە تا بۆی بێن؟ بێژنگی لاشەمان؟!
یان نانی خوێناوی؟!
چی ماوە بۆ ھاتووی؟!
تفەنگتان بۆ خۆتان!
شۆڕشتان بۆ خۆتان!
کوردستان بۆ خۆتان!!
چی ماوە؟ بۆ ھاتووی؟!
شەڵاڵی شەرمێکی گەرم بووی. ئەو وەختەی وەرچەرخای
مردبووی! بە ھەمان بزنەڕێی تینوودا
بە ھەمان سەرشاخی ماندوودا سەرکەوتی
لە ملەی پێشتەوە
باگژەی ڕقاوی، بە ھەڵپەی تەپ و تۆز ھەڵی کرد
تەندوورەی گەردەلوول گەیشتە بەردەمت و
تیا ون بووی!

***
ھەر لێرەیش بوولێڵی دوێنێ بوو

من خۆم دیم بە پەلە مێژوو ھات، بە خۆی و
چەند ڕەوە ئەسپەوە –وەک بڵێی ساڵێکی
ون بووبێ و بە دوایدا بگەڕێ –من خۆم دیم
پەشۆکاو، داستان ھات. بە خۆی و چەند ڕەوە برووسکە و
ھەورەوە- وەک بڵێی ھەواڵی کوژرانی ئەنکیدۆ
یان کاوەی بیستبێ. ئەو وەختەی خۆیان کرد بە دەرگای
زیوینی دەربەندا، ھەر ھەموو ئەسپەکان، سوارەکان،
سەرتاپا ھەڵمێکی زەڕکەفتیی لە لەشیان ھەڵئەستا.
چیایان شڵەژان، درەخت و تاڤگە و ڕووباریان سەرسام کرد.
تاریکیی نزاریان شڵەقان. سوارەکان ڕم بوون و
تا ناو قەد تڵەتڵ ئەسووتان. بەگوێی خۆم گوێم لێ بوو،
لووتکەکان بەیەک دەنگ بانگیان کرد «وا شێخ ھات».
ئەم چرا یاخیانە، سەر و ڕیش پرشنگی ئاڵۆزکاو، بازوویان
ڕووبار و تەوێڵیان ئاوێنەی بناری بەرھەتاو.
خۆم بینیم بەم ھەردوو چاوانە: لە دەفەی شانیاندا
قوڵەقوڵ ئازادی ھەڵئەقوڵی؛ خۆم بینیم: لە وەرد و
نواڵەی سنگیاندا گوڵاڵە ڕواوە؛ خۆم بینیم بەم ھەردوو
چاوانە: ھەر یەکە و ڕۆحی خۆی کردووە بە چەپک و
چەپکیشیان ھەر لەسەر قەڵپۆزی زینەکان داناوە.
خۆم بینیم: ھەر یەکە و دوا قومی مەتارەی سوێندێکی
قرمزیی لەگەڵ خۆی ھێناوە.
ئەسپەکان: ڕەنگاوڕەنگ سپی و ڕەش، بۆر سپی،
قاوەیی، ئەسپێکیان باڵدار بوو ڕەنگی شین.
گۆمێ بوو ئەیحیلان. ئەم ئەسپە شینەیان،
کە باڵی لێک ئەدا بە جارێ ڕەوە ئەسپ کوڕژنیان ئەکرد و
ڕەوەزیش ئەکەوتنە سمکۆڵان. ئەو وەختەی باڵیشی
جووت ئەکرد، زریانیش وەک شەختە ئەمەیی.
پێشوازیی لەشکری باوبۆران، پێشوازیی ئەم خێڵی
ئاگر و کڵپەیە، تا درەنگ خایاندی، نیوەشەو لە بەردەم
ئەشکەوتی جاسەنە دابەزین. جڵەوی شۆڕشمان
لێ گرتن. ماچ، گوڵ و پەپوولە و گەنم بوون ئەبارین.
ھەردوو لا وەک دوو چەم تێکەڵ بووین. ھەموومان
ھەر ھەمان دەم و چاو. ھەموومان ناومان لاس
ھەموومان ھەر بە شوێن گوڵەکەی خەزاڵدا ئەگەڕاین.
زەمانمان گۆڕییەوە ھەر یەک بووین،
خەفەتمان گۆڕییەوەو ھەر یەک بووین.
ھەر تەنھا پۆشاکی برینمان یەک نەبوو.
لەو ھەرا و زۆنگەدا، خولیام بوو، من «حیلمی» ببینم.
پرسم کرد. شیعرێ ھات: ستوونی، ئاماژەی بۆ کردم
دوور بە دوور کەپرەکەی نیشاندام. چووم بۆ لای،
کە من چووم خەریکی نووسینی ھاواری ئازارو خەمێکی
درێژبوو، بۆ یەکەم لاپەڕەی بانگی ھەق، دانیشتم.
خەمەکەی دامە دەست، لێم وەرگرت، سەیرم کرد
ھەر ھەمان ھاوارە، ھەر ھەمان ئازارە، کە ئێمەیش
ھەر ئەمڕۆ دابوومان بە ڕادیۆی ئەم شاخە –ئازاری
لای ئێمە کوردییەکەی پەتیتر نووسیبوو- پاش تۆزێ
بردمی چاپخانەی ئاوات و برینی نیشان دام. کە بینیم
پێکەنیم –چاپەکە پیرێ بوو دەست شکاو پەککەوتە.

من پێم وت:
مامۆستا! ببوورە لای ئێمەیش
ھەر ھەمان ئاوات و برینە
ئەوەندە، چاپەکەی لای ئێمە تازەیە و
ڕەنگاوڕەنگ ئۆفسێتە!!

***
ئەمە چ کۆڕی سۆزێکی دەروێشانی گڵ و ئاوە

دەفی سەرم لێئەدەن و
ئەمکەن بە تەکیەی ئەم عەشقە ھەڵقرچاوە.
ئەمە چ باوبۆرانی ساڵێکی شێتگیرە وا
ڕۆژگاری خۆی تێک ئەشکێنێ و شمشێر ئەدا
لە گەردنی ئەم ھەتاوە!

- من قووڵیت بەڕەگم ئەپێوم
بۆیە وا ھەموو جار
ئەگەمە ناو ناخت و
ھەوێنی مێژووت و
ئەڵماسی ناسۆرت دەردێنم.
من بەرزیت بە کڵپەم ئەپێوم
بۆیە وا ھەموو جار
ئەگەمە لووتکەت و
چاوی خۆم لەو باخی بەفرەدا ئەڕوێنم.
شیعر و من عاشقەوماشقەی
لە یەکتر ئاڵاوی قەدی تۆین.
دوو گوڵەئەستێرەین
ھەردووکمان ھەر لەسەر بەرماڵی یەک ئەوین
بەرماڵی یەک ئاسۆ
بەرماڵی یەک ھەور
ئەم نوێژە بارانە پیرۆزەت بۆ ئەکەین.
تەورێ ھات، تەورێ ڕۆی
بەڵام تۆ ھەر سامی ئەم مێژووە چڕە بوویت.
مەرگێ ھات، مەرگێ ڕۆی
بەڵام تۆ ھەر ھاژە و ھەر لرفەی
ئەم ئاو و ئاگرە بووی.
ئەم سۆزەی تۆ ئاوە.
ئەم دەنگەی تۆ ڕەگە.
ئەم عەشقەی تۆ بەردە!

- ئەو وەرزەی لەوێ بووی تێکەڵی بەرد بووبووی.
چووبوویتە بیناییی خاکەوە
بە عیشقا ڕۆچووبووی.
ئەو وەختە پەنجەت و گۆپکەی دار یەک شت بوون.
تاڵە مووی کاکۆڵت و گژوگیا یەک شت بوون.
ئەو وەختەی تۆ لەناو ھەناوی چیادا
بنج بوویت و ئەتنووسی،
سکڵ بووی ئەتنووسی،
ئەو دەمە کارێز و شیعری تۆ یەک شت بوون.
گڕکان و ناخی تۆ یەک شت بوون.
ئەو وەختەی کە وڵات، بە تەنھا
سەرینی بەردێکی ژێر سەری عەشقت بوو،
شینایی ئارام و سەوزایی ئەم ھەموو دنیایە
لەو قولکەی چیایە
لە دەنگتا ڕوابوون.
ئەو دەمە تۆ گیانت دەریاچە و
ئەوانیش دار شیعری سەرچۆپی و سەما بوون.

- ئەو وەرزە من تاجی گوڵ ھێرۆی
ھۆنراوەی سپیی خۆم،
کردە سەر چەند خوێنی بە شەوقی
ئەم شاخ و داخانە
«مەبەستم خوێنێکە
سەرچاوەی ئەوینمان یەک بووبێ»
ئەو وەرزە.. من ساتێ ھەڵمەتی ئەو خوێنەم بینیوە و ھیچی تر.
ئەو وەرزە.. من ساتێ سوور بوونی ئەم بەفری ناو دڵەم بینیوە و ھیچی تر
ئەو وەرزە.. من ساتێ ئەوینی ئەو خەڵکە و ئەو خوێنەم بینیوە ھیچی تر
وەک شاملوو بۆ ڕووزبە خولیامە
کە ڕۆژێ، ئیستاکە، سبەینێ، ھەتاوی حەقیقەت
گومانی تەماویی توانەوە
لەسەر کێو بۆی نووسین
«کە خوێنێ لەوانە پیاوکوژی خوێنێکی عاشقی تر بووە»
لەسەرم مەوەستن، دوودڵ نیم ئەوساکە
ئەو تاجەی داگرن و ھەر لەگەڵ ھەڵبەستما بینێژن!

- لە نێوان وشەی تۆ و کانیدا جودایی نەماوە.
لەنێوان قەڵەمت و لاسکدا جودایی نەماوە.
لەنێوان دەروونت و ئاگرا جودایی نەماوە.
لەنێوان نەفەست و ھەوادا جودایی نەماوە.
تۆ ئیستە، کەنیسمەی، سەر تاشەبەردێکی مێژوویت و
بە خوێندن بەژنی «با» سوور ئەکەیت. تۆ بە باڵ
ئەبینی و بە چاوت کیشوەری ئەم سۆزە تەی ئەکەیت
کە گەڵا بکوژرێ ناتوانی دەنووکت کلیل بەی.
تۆ ملت ژێی خاکە و دەستی ئاو ئەتژەنێ.
کە ئاوێک کوێر بکرێ ناتوانی پەنجەرەی شەتاوت
دابخەی. تۆ یاڵی ئەم ئەسپی کەژانەی. کە جوانووی
شەماڵێک سەربڕن ناتوانی قەت حیلەی سنجرت
خەفەکەی.

دە ھەگبەی بارانی ھۆنراوەت بکە شان!
لە ڕێگەی گوڵەوە بچۆرە ناو خێڵی
ڕووناکی و دەست کەرە گەردنی دارستان.
دە ھەگبەی گۆرانی و گوڵاڵەت ھەڵگرە و
لە ڕێگەی ئاوەوە بچۆرە ناو دەنگی
خەڵکەوە و سەربدە لە وەرزی سووتان و ھەڵقرچان.

ھەموو جار بە خوڕڕەم داتئەکرد
سەرتاپای کەژاوەی ئەو ھەموو گوندانەت تەڕ ئەکرد!

- ھەنووکە شەو و ڕۆژ گوێ ئەگرم لە لاڵی
لەلاڵیی ئەستێرە و گوڵەباخ.
لەلاڵیی دەربەند و دارستان.
لە کپی و بێدەنگیی کاولاش و خۆڵەمێش.
ھەنووکە من لەگەڵ مێژووی کەڕ ئەدوێم و
زمانم غەریبی فەرھەنگی خۆیەتی و
دەنگیشم مەلێکی گرمۆڵەی بێ ئاسمان.

چۆڵ و ھۆڵ، پێدەشت و بناری ئەم لەشە دروێنە کراوە
چۆڵ و ھۆڵ، پایتەختی ئەم شیعرە خنکاوە.
چۆڵ و ھۆڵ، وڵاتی ئەم خەونە سووتاوە.
چۆڵ و ھۆڵ، چۆڵ و ھۆڵ
لەم سەری زامەوە ھەتاکوو ئەو سەری.
لەم پەڕی کۆستەوە ھەتاکوو ئەوپەڕی.
تۆ فریا نەکەوتی ئاوەکە بەیتە دەس مەولەوی.
تۆ فریا نەکەوتی کەوشەکان بۆ نالی دابنێی.
تۆ فریا نەکەوتی کەوچکێ دەرمان بەیت بە گۆران
تۆ فریا نەکەوتی و نەکەوتی و نەکەوتی.
لە جێی خۆت خەزان بووی، بێ ئەوەی ھەڵوەرێی.
لەجێی خۆت ھەڵقرچای. بێ ئەوەی بشێوێی.
لە جێی خۆت بووی بە مۆم. بێ ئەوەی بسوتێی.

برووسکەیەک.. پەلە نییە.. شیعریش نییە.

بەناوی ھەڵەبجە و پێنج ھەزار «مانگ»ەوە
بەناوی مەولەوی و پێنج ھەزار گوڵەوە.
بەناوی گۆران و پێنج ھەزار کۆترەوە،
بۆ زانا بلیمەتەکانی: وڵاتی پوشکین، وڵاتی جاک لەندن.
وڵاتی بایرۆن، وڵاتی جان دارک، وڵاتی بسمارک.
وڵاتی گاریباڵدی، وڵاتی ڤان کوخ.. وڵاتی.. وڵاتی.. وڵاتی

سوپاس بۆ ئەو دیارییەی کە بە کۆمەڵ سەرلەبەیانیی ڕۆژی ١٦/٣/١٩٨٨ لە
ڕێگەی بەغداوە بۆ گوڵ و کۆتر و منداڵ و شیعری کوردستانتان ناردبوو.

***
- ئەم شەوە سوورانە «تارا»ن یان

بالیفی خوێناویی ژێر سەری کەژ و کۆ؟
ئەم ھەموو دووکەڵە
دووکەڵی یەک «مانگ»ی سووتاوە
یان مێژووی سەرزەمین ھەر ھەمووی پێکەوە ئەسووتێ

- سەرەتای نیسان بوو، ژنێکی لادێیی
گوندەکەی بە گڕوکڵپەوە خستبووە ناو دڵی و ڕای ئەکرد
وەکوو دار، وەکوو بەرد، وەکوو ئاو
شێت بووبوو:
«دووکەڵ، دووکەڵ، دووکەڵ..
ڕەنگە خوا سووتابێ و ئەم ھەموو دووکەڵە
لەو ھەڵسێ!»
ڕای ئەکرد وای ئەوت.
ئەی دووکەڵی بەژنی دایکم
لە وەختی نزاکردندا!
ئەی دووکەڵی بەژنی مێژووم
لەوەختی ھەتاو چاندندا!
تۆ ڕۆحی سەوزی گژوگیا و دارستان و
کێڵگە فڕیوەکانی ئێمەی بە دەوری
ئەم شاخانەدا خول ئەخۆی.
تۆ باخ و مەزرا باڵگرتووەکانی ئێمەی
سەرت ناوە بە بنمیچی تاریکیی کەشکەڵانەوە.
تۆ گیانی سپیی بێشکە و پنە و بەرماڵ و
حیکایەتی گوێ ئاگردانی ئێمە بووی
ئەوا ئیستا بە ئاسمانەوە پەرت ئەبی.
تۆ گیانی سەرخۆشی ڕەزەکانی ئێمەی
وا قاچت لە دووت نایەن و سەرسم ئەدەی.
ئەی دووکەڵی خەوەکانم!
تۆ ڕەنگە ڕۆحی قۆشمەی گۆچانەکەی مام بایز و
تەشیەکەی نەنە ڕێحان بی
وا لەسەرخۆ ھەڵ ئەسووڕێیت و با ئەخۆی.
ئەی دووکەڵی ڕەنجەکانم!
لەسەر ناوچەوانی گرژی
ئەم ئاسمانە بێباکە چیم بۆ ئەنووسیت؟!
من ئەتوانم فریای خوێندنەوەی چەند ھیوا و
بەھاری سووتاو بکەوم؟!
من کێ بکەم بە شایەتی
ئەم ھەڵقرچانەی ژیانم؟!
- تۆ زەردەشتێکی سووتاوی
ئەوەتەی ھەی گڕ ئەتخوات و ھەر گڕ ئەگری
ئەوەتەی ھەی ئەم جیھانەیش
ئاسمانێکی کوێر و کەڕە و
تۆیش بەردەوام ھەر دووکەڵی!

ھەر ھەمان ئەشکەوتی چارەنووس
یەک زاری قریشکەی وێرانە،
ھەر ھەمان کەروێشکی خەونێکی ڕاونراو
یەک لانەی خەڵتانی شەوەزەنگ.
ھەر ھەمان نەقشی سەر
ئەم بەردی مێژووە
یەک پەیژەی حیکایەت.
ھەر ھەمان ھەڵمی ژان
یەک گوڵی گۆرانی.
- لەسەر ئەم تاوێری ئاواتە، وەستاوی.
ئەزانی جاربەجار ئەلەقێ و وەستاوی.
«بوەستە! ھیوایەک بشڵەقێ
لە قوللەی چەسپاوی تاریکی چاکترە تیا بژیت»
ئەم پەندە
دووکەڵی شەرابیی
ئەو ھەموو ڕەزانە بۆی نووسیت!
ھەموو جار من کێوێ ھاوار و زریکە
تلاوتل ئەبەم و ئەیخەمە ناو زەریای
بێدەنگیی دنیاوە.. ناشڵەقێ.
ھەموو جار من سەری بڕراوی ساڵێکم، شارێکم
ھەڵئەگرم ئەیبەمە بەردەمی
بۆ ئەوەی بپرسێ
ئەم سەرەت لە کوێوە ھێناوە؟!
ناپرسێ
- «گاڵۆنێ لە دەنگم بشڵەقێ
ئەم زەریای ویژدانی جیھانەیش
لەگەڵیا ئەشڵەقێ»
ئەم پەندە
بەرمیلە نەوتێکی سیاسی بۆی نووسیم!

- ھەر لەبەر نەزانیی سوار نییە
ئەم شاخە ھەمووجار ئەگلێ.
دارخورمای خواستراوی سووریا
لە بەردەقارەمان سوارتر بوو؟!
ئەم کێوە بە تەنھا و بە سکی برسی ھەر
ئەوەندە غار ئەکا!
بۆ کەللەی حەسارۆست
لە ئۆراس پووتترە؟!
خۆ مێشە سەگانەیش بە تەنھا
لە ئەسپی ئەم کوردە ناورووکێ؟!
ئەم پەندەیش
گوڵێکی ژێر ھەرەس بۆی نووسیم.

- چەندین جار بەو کاجی دەستانەت
تاریکیت شێلاوە و
کردووتە بە نانی ڕووناکی
چەندین جار تینویەتیی چاوانت کردووە بە کانی.
چەندین جار لە پشتی مەحاڵ و خەونەوە
تۆ مانگ و ئەستێرەت بە پێروو بۆ خەزاڵ ھێناوە.
چەندین وەرز لە قوڕی شەوەزەنگ
تۆ خشتی ھەتاوت بڕیوە و سەر لەنوێ
لە زەویی لە تینوان کوێربوودا
بنیاتی پرشنگی دوو چاوی خۆت ناوە.

لە عومری شاخەوە مشاری زەمانێ نەماوە
سەر نەکا بە خوێنی مێژووتا
لە عومری شاخەوە پەیکانی سوڵتانێ نەماوە
بە نووکی خۆیەوە ئەم سەرە یاخییەت بانەدا
سوڵتان مرد.. بەرد نەمرد!
شمشێر مرد.. با نەمرد!
منیش نیازمە، ئەم گۆزەیەی سەروملم تێک بەمەوە.
جارێکی دی بیشێلمەوە، لەبەر ئەوەی ماوەیەکە،
ئاوی خەیاڵی لێ ئەچێ. شیعرەکانم فێنک ناکا و
وشەیشی پێوە ناوەستێ. منیش نیازمە، گردۆڵکەیەکی
چەپەکی ناو دەروونم، بکەم بە گۆڕستانی ھەموو
بەرھەمە مردووەکانم. نیازم نییە گۆڕەکانیان
بۆ ھەڵبەستم. یاخود لەسەر کێلەکانیان ھیچ
بنووسم. نیازم وایە ئیتر ئەستێرەی یادگار، لە کلۆری
ھیچ دارێکی زڕی خەڵکا نەشارمەوە. نیازم وایە،
من لە ساکۆی ئەم مەڕمەڕی ڕەشی شەوە، پەیژەی
ھەتاو دابتاشم. نیازم وایە بۆ ئەم فڕینە تازانە،
ئاسمانی نوێ، شەقژنی نوێ، بدۆزمەوە.
نیازم وایە، ھەرچی ھەڵمی دەربەدەر و ئاوارەیە
لە شەوێکی ئێجگار ساردا، لە ئاسمانی کوردستاندا
کۆکەمەوە. دواتر کوورەی ھەناوی شیعری
نالی-یان بۆ دابخەم. ھەتا ئەبن بە شەستەباران و تۆف و
تێکەڵ بە دایکمان ئەبنەوە.
نیازم وایە خانوویەک بۆ
شیعری سبەینێ و دواڕۆژم دروست بکەم؛ وێنەی نەبێ.
بریتۆن بە خەو نەیدیبێ. خانوویەک بێ:
لەقەدپاڵی شەماڵێکی سەوز و سووردا.
بەسەر پێدەشتی ھەورێکی ئەرخەوانیدا بڕوانێ.
دیوارەکانی مەڕمەڕی تەم و مژ بن.
دەرگاکانی لە دار ئەبەنووسی شەو بن.
ھەموو پەنجەرەکانی لە
ئەلەمنیۆمی ھەتاو بن.
بە کۆنکرێتی ساماڵیش بنمیچەکەی داڕێژرابێ.
من ئەگەر بێ و لە خانوویەکی وادا بنووسم
بە زمانی خواییی پەتی شیعر ئەنووسم
پیتەکانم کلووی بەفر و تەرزە ئەبن.
وشەکانم گڤەی زریان.
قەڵەمم باڵی فریشتە و دەفتەریشم شەپۆل ئەبن.
من نیازم نییە لە ژێر ئەم ڕەشماڵی
شیعرانەدا خەیاڵ پیر کەم.
یان ھەر لەژێر یەک سایەدا
گوڵەکانم پرچی سپی بھۆننەوە.
ڕەنگە دوای یەک چرکەی تر من
بگوێزمەوە و بڕۆم بچمە وڵاتێکی دیکەی جوانی.
ڕەنگە بچمە ئەپارتمانی «ڕۆمان»ەوە
یان ناو کەشتیی شانۆیەک و
یاخود ئەستێرەی تابلۆیەک
یان ھەر ببم، بە «ئاخ»ێکی ناو گۆرانی و
لە جۆلانەی ئەودا بمرم!

***
ڕشتەیەک پەند و بەردنووس و قسەی نەستەقی ئەمڕۆ کە

سەرچاوەیان لە شاخ و خوێن و دووکەڵ و ھەرەسەوە ھەڵقوڵیوە:
یەکەم:
   کە ڕەشەبا ڕێی پێ گرتی
   ببە بە شاخ.
   کە شەماڵ ھات بە پیرتەوە
   ببە بە باخ!
   «ئەم قسەیەم لەڕۆژنامەی
   دار بەڕوویەکدا خوێندەوە»
دووەم:
   لە ئەشکەوتدا
   بەیانییەک کزەبایەکیان زنجیر کرد
   بۆ ئێوارە لە دەربەندا
   کزە با بووبوو بە زریان!
   «ئەم قسەیە لە تەوێڵی
   کێوێکی ڕەش ھەڵکۆڵرابوو»
سێیەم:
   ئەوە.. پەڕەسێلکەیە وا ئەفڕێ؟
   یاخود قیژەی،
   ڕەش و سپیی دایکم؟!
   «ئەمەیش قسەی منداڵێکی ھەڵەبجەیە
   بە نیو دەقیقە پێش ئەوەی
   کەڕ و کوێر بێ»
چوارەم:
   ئاخ خوایە ئاخ!
   کەی سەرێکیش لە کوردستان ئەدەی؟
   «ئەمەیش قسەی ھەموو ڕۆژێکی دایکمە»
پێنجەم:
   کە عاشق شێت ئەبێ
   بە شیعرەوە ئەیگرێ.
   کە شیعریش شێت ئەبێ
   بە خواوە ئەیگرێ،
   من عاشقم و من شیعریشم!
   «ئەمە قسەی ڕووبارێکی سەر ھەڵگرتووی
   ھەندەران بوو»
شەشەم:
   - چۆن ئەنوێ و
   ئەو ھەموو خەونانەی کوشتووە؟!
   - ئەو ئەنوێ و قەت خەون نابێنی!
   «ئەمەیش گفتوگۆی نەھێنیی
   نێوان دوو مەلی شارێکی کوردستان بوو»
حەوتەم:
   کورد و خوا لێک ئەچن
   ھەردووکیان، بێ‌شەریک، بێکەسن!
   «ئەمەیش قسەی ھەڵکۆڵراوی
   سەر دیواری مزگەوتێ بوو»
ھەشتەم:
   کە میوانداریی بەفرت کرد
   مەھێڵە گەرمای بێ
   نەبادا ماڵەکەت ئاو بیبا!
   «ئەم قسەیەم
   لە ئاگرێکی پیرەمێرد بیست»
نۆیەم:
   ⅓ی ڕووبەری ھۆنراوەکانم
   لە دارستانی سێدارە و
   پەت پێکھاتوون.
   «ئەمەیش قسەی شاعیرێ بوو
   زۆر کەم ژیا»
دەیەم:
   من بۆ خۆم پاچێکم دا لە شاخ
   تووڕە بوو، زریکەی گەیشتە عەرشی خوا
   کەچی «ئەو» بۆ «سەنگەر»
   بە بەرزیی باڵای چەک ھەڵیکەند
   گەش بۆوە و پێکەنین لە گیانیا ھەڵقوڵا.
   «ئەمەیش قسەی
   شایەتێکی ڕاستگۆی وەختی
   شەڕی نێوان مەزدەکان و ئەھریمەن بوو»
یانزەھەم:
   ئەوەرێم یان ئەڕوێم؟
   لە نێوان وەرین و ڕواندا
   وەرزێکی دیکەی نوێم.
   نە ھەتاو نە سێبەر ھیچیان نیم
   خاکێکم تا ئیستە
   بۆ شێوە و ڕەنگ و ڕووم ئەگەڕێم!
   «ئەم قسەیە لەسەر دیواری ئەشکەوتی
   جاسەنە بوو ھەڵکەنرابوو»
دوانزەھەم:
   من ھەرگیز ناھێڵم «قەناعەت»
   سەر بکا بە ھەوری شیعرمدا
   بۆ ئەوەی گەر ھەزار کەڕەتیش ببارێم
   وا بزانم جارێکە باریوم!
   «ئەم پەندە قەڵەمێ پێی وتم
   تا مردن بارانی خەیاڵی لێ نەبڕا»
سیانزەھەم:
   نەیاران!
   نازانن من گۆمم؟
   نازانن ھەر بەردێ تێم ئەگرن
   ئەوانیش لە بنما ئەبنەوە بە ژووری
   پڕ گەرا بۆ شیعرم؟!
   «ئەم قسەیەش تەنھا وەرامێکە کە من
   بیدەمەوە و پێشکەشی ئەو بەردانەی کەم»
چواردەھەم:
   ئەی نامۆکان!
   ئێمە لە تەختەی سەر ئاوی ئاموون ئەچین
   نوقم نابین و نایشخنکێین!
   بەڵام مشاری شەپۆل و ئەم بڕبەندی کەنارانە
   ھێدی.. ھێدی وردمان ئەکەن
   ئەماندەنە دەس تاریکیی «ئۆقیانووس» و
   تیا ون ئەبین.
   «ئەم قسانەش لەسەر کێلی گۆڕغەریبێ
   ھەڵکەندرابوون».

1991/01
ستۆکھۆڵم
شێوازی MLA & APA بۆ شیعری سەرھێڵ
شێرکۆ بێکەس. «دەربەندی پەپوولە/II». ڤەژین بوکس. www.vejinbooks.com. سەردانی ڕێکەوتی ٢٠١٧/١١/١٩.
ئەگەر لەم دەقەدا ھەڵە یان کەموکۆڕی ھەیە تکایە بۆ ئاگادارکردنەوەمان لەسەر ئەم دوگمەیە کلیک بکە: فۆرمی پەیوەندی.